مراقبت بازماندگی سرطان (Survivorship Care) به چه معناست؟
بر اساس تعریف انجمن سرطان آمریکا (ACS)، بازماندگی سرطان از لحظه دریافت تشخیص آغاز می‌شود؛ دوره‌ای که در آن بیمار با انواع چالش‌های زیر روبه‌روست:
- عوارض جسمی و دارویی: درد، تهوع، خستگی مزمن، تغییرات اشتها و مشکلات حرکتی
- چالش‌های روحی و روانی: اضطراب مرگ، افسردگی، شوک ناشی از تشخیص، استرس شدید و اختلال خواب
- ابعاد تغذیه‌ای و سبک زندگی: حفظ تعادل تغذیه برای تاب‌آوری بدن در برابر دوزهای سنگین دارو یا پرتو
- ابعاد اجتماعی و شغلی: سازگاری مجدد فرد و اطرافیان با شرایط جدید
بنابراین، مراقبت بازماندگی یک خدمت تک‌بعدی نیست، بلکه یک زنجیره چندرشته‌ای (Multidisciplinary) است که در آن متخصصان انکولوژی، روان‌پزشکان، روانشناسان سلامت، متخصصان تغذیه و فیزیوتراپیست‌ها در کنار بیمار قرار می‌گیرند.
یافته‌های مطالعه جدید: کاهش ۳۸ درصدی خطر عود سرطان
بر اساس مطالعه‌ای بالینی که در اکتبر ۲۰۲۶ توسط محققان کلینیک بازماندگی سرطان سر و گردن UPMC در پیتسبورگ انجام شد و نتایج آن در ژورنال معتبر JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery انتشار یافت:
«بیمارانی که خدمات حمایتی و بازماندگی را پیش از شروع درمان یا در همان مراحل نخست رادیوتراپی دریافت کردند، ۳۸٪ کمتر از سایر بیماران دچار عود مجدد سرطان شدند و احتمال بقای بدون بیماری آن‌ها در یک بازه سه‌ساله، حدود ۳۹٪ افزایش یافت.»
همچنین این مطالعه نشان داد:
- بیمارانی که از حمایت جامع بهره‌مند بودند، ۵۵٪ کمتر جلسات رادیوتراپی یا درمان دارویی خود را متوقف کرده یا به تعویق انداختند.
- پایبندی به برنامه منظم درمانی به‌طور مستقیم با کاهش آسیب‌های روانی، تسکین به‌موقع عوارض جانبی و همراهی تیم حمایتی پیوند خورده است.
دکتر مارسی لی نیلسن (Marci Lee Nilsen)، مدیر ارشد این پژوهش، تأکید می‌کند: «تاکنون تصور می‌شد مراقبت‌های بازماندگی امکانی لوکس یا فرعی است که باید بعد از اتمام درمان ارائه شود؛ اما نتایج ما نشان می‌دهد مداخله زودهنگام، مستقیماً بقای بیمار را متحول می‌کند.»
چرا درمان سرطان به تیم مشاوره روانشناسی و روان‌پزشکی نیاز دارد؟
شوک اولیه ناشی از تشخیص بدخیمی می‌تواند سیستم ایمنی و توان روانی بیمار را تحلیل ببرد. در روند درمان، ورود متخصصان سلامت روان نقشی سرنوشت‌ساز ایفا می‌کند:
۱. نقش مراکز روانشناسی و مشاوره
- پذیرش بیماری و مقابله با استرس: ترس از مراحل درمان و جراحی یکی از دلایل اصلی انصراف یا تاخیر بیماران است. روانشناسان بالینی و سلامت به بیمار کمک می‌کنند با تکنیک‌های ذهن‌آگاهی و درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT)، بر وحشت از درمان غلبه کنند.
- تسکین پریشانی روانی (Distress): اضطراب شدید می‌تواند آستانه درد را پایین آورده و احساس تهوع ناشی از درمان را تشدید کند.
- مشاوره خانواده: اعضای خانواده بیمار نیز دچار فرسودگی مراقبت‌کننده (Caregiver Burnout) می‌شوند. مراکز مشاوره بستری برای تخلیه هیجانی و آموزش راهکارهای همدلی فراهم می‌کنند.
۲. نقش روان‌پزشک (متخصص اعصاب و روان)
- مدیریت اختلالات خواب و افسردگی حاد: افسردگی ماژور و بی‌خوابی مقاومت سیستم بدنی را تضعیف می‌کند.
- تنظیم دارویی متناسب با داروهای انکولوژی: روان‌پزشک با در نظر گرفتن تداخلات دارویی با شیمی‌درمانی، داروهای تثبیت‌کننده خلق یا خواب‌آور ایمن را تجویز می‌کند تا کیفیت زندگی بیمار حفظ شود.